Vakanüvistler

tarafından
13
Vakanüvistler

Eski dönem tarih araştırmaları yaparken bizlere önderlik eden Vakanüvistler tarihimizde önemli yer kaplamaktadırlar. Şimdi sizlere dönem dönem vakanüvistlerden, eserlerinden ve önemli eserlerin konularından bahsedeceğim.

VAKANÜVİSTLER

  1. MURAT DEVRİ VAKANÜVİSTLERİ VE ESERLERİ

YAHŞİ FAKİH

  • İlk Osmanlı saray vakanüvistidir.
  • Yy da yazılmış olan Yahşi Fakih Menakıbnamesi vardır.
  • Osmanlı’nın ilk dönemlerine ait bilgiler vermektedir.

AHMEDİ

  • İlk manzum Osmanlı tarihi örneği İSKENDERNAME adlı eseri vardır.

vakayiname

İskendername

  • Osmanlının kuruluşundan 1412 yılına kadar olan tarihi anlatır. Bu eser Emir Sultan’a sunulmuştur. Sultanların, vezirlerin başarılarını kazandıkları zaferleri anlatır.
  • İlk Osmanlı Vakayinamesi kabul edilir.

YAZICIZADE ALİ

  • Murat devrinin ilk ciddi tarihi eseri TEVARİH-İ AL-İ SELÇUK dur.
  • Bu eserde Osmanlı’nın ilk atası olan Oğuzların üstünlükleri konu alınmıştır.

Gazavat-ı Sultan Murat

  • Müellifi bilinmez.
  • Bu eser II. Murat’ın bazı savaş ve seferlerinden bahseder.
  • Halil İnalcık ve Öğretmen Mevlüt Oğuz tarafından tanıtılmıştır.

 FATİH DEVRİ VAKANÜVİSTLERİ VE ESERLERİ

 ENVERİ(15. Yy)

  • Tarihçi ve divan şairidir.
  • İslam Tarihi – Aydınoğulları – Osmanlı Tarihi’ni ihtiva eden 3730 beyitten oluşan mesnevi tarzında Düsturname adlı eseri vardır.
  • Teferrücname adlı eseri de vardır.

Düsturname

  • 3730 beyitten oluşur. Mesnevi tarzında yazılmıştır.
  • Türkçe yazılmıştır.
  • Üç bölümde incelenmiştir. Birinci bölümde İslam tarihini, ikinci bölümde Aydınoğullarını, üçüncü bölümde ise Fatihe kadar Osmanlı tarihini anlatmıştır.

ŞÜKRULLAH(1388-1464)

  • Fetret dönemi sonu ile I. Mehmet, II. Murat, II. Mehmet zamanında yaşamıştır.
  • Elçi, tarihçi ve yazardır.
  • Behçetü’t Tevahir adlı Farsça kısa bir tarih yazmıştır.

Eserleri

  • Cemiü’d Davet(Dualar Dergisi)
  • Enis’ül Arifin(Bilginlerin Dostu)
  • Futuhat Fil Cifir(Şifrenin Fetihleri)

Behçetül Tevahir

  • Farsça yazılmıştır.
  • Osman Gaziden Emir Sultana kadar olan olayları anlatır.
  • Fatih devri sadrazamı, Mahmut Paşa ya ithaf edilmiştir.

NİŞANCI(KARAMANİ) MEHMET PAŞA(1481)

  • Nişancı, sadrazam, tarihçi ve şairdir.
  • Tevarihü’s Selatinü’l Osmaniyye adlı Arapça eseri vardır.

Tevarihü’s Selatinü’l Osmaniyye

  • Selçukluların Anadolu’ya gelişinden itibaren Osmanlı tarihini,
  • Osman Gazi’den II. Mehmet’in cülusuna kadar Osmanlı padişahlarının biyografilerini,
  • Bütünüyle Osmanlı tarihini ele alan İLK kaynaktır.
  • Kardeş katli bunun siyasetinde yasallaşmıştır.

MEHMET BİN HACI HALİ EL-KANEVİ

  • Tevarih-i Al-i Osman adlı eseri Farsça yazmıştır.
  • Eserin Özelliği
  • Selçuklu Tarihine ilişkin bilgi verdikten sonra Osmanlı Tarihi konularına geçer.

I.BEYAZIT DEVRİ VAKANÜVİSTLERİ VE ESERLERİ

vakanüvist

DURSUN(TURSUN) BEY(15. YY)

  • Mensur vakayiname türünün ilk örneği sayılabilecek eseri Tursun Bey kaleme almıştır.

Eserin Özellikleri

  • Dursun Bey tarihi 1451-1481 yılları arası olayları anlatır.
  • Eser Türkçedir.
  • Bu eser Tarih-i Osmani Ercümani Mecmuası(TOEM) ilavesi olarak yayınlanmıştır.
  • 1977 de Mertal Tulum tarafından İstanbul Fetih Cemiyeti yayınları arasında yayınlanmıştır.

ORUÇ BİN ADİL EL-EDRENEVİ(ORUÇ BEY)

  • Tevarih-i Ali Osman
  • Oruç Bey Tarihi
  • Nesir Tarzında yazılan en eski Osmanlı Tarihi 

AŞIK PAŞAZADE DERVİŞ AHMET(1393-1481)

Tevarih-i Ali Osman veya Menakıp (Aşık Paşa Tarihi)

  • Osmanlıyı kuruluşunda 1478 yılına kadar meydana gelen olayları sade bir Türkçeyle anlatmıştır.
  • Bir halk destanı niteliğindedir.
  • Sıcak ve akıcı bir üslup la soru-cevap tarzında kaleme almıştır.
  • Bütünüyle Osmanlı Tarihini Türkçe ele alan İLK eserdir.

  MEHMET NEŞRİ(1490)

  • Cihannüma adlı bir tarihi eserinde dünya tarihini ele almıştır.
  • Tenkitçi tarzda yazılan ilk eserdir.

Cihannüma

  • 8 kısımdan oluşur.
  • Osmanlı tarihi ağırlıklıdır.
  • Neşri Tarihi olarak da bilinir.

İDRİS-İ BİTLİSİ(1520)

  • Heşt Behişt adlı bir eseri vardır.
  • Vakanüvist, Osmanlı kuruluşundan 1503 yılına kadar olan olayları anlatır.

Eserleri

  • Miratü’l Cemal(Güzellik Aynası)
  • Selimname(Yavuz dönemini anlatan Farsça aynı zamanda kısmen nesri bir eserdir.)

Heşt Behişt

  • 1503 e kadar olan olayları anlatır.
  • Sekiz Cennet anlamına gelir.
  • İlk defa bir padişah emri üzerine tarih kitabı yazılmıştır.

KEMAL PAŞAZADE

Eserleri

  • Tevarih-i Ali Osman
  • Selimname
  • Süleymanname(Kanuninin Macaristan seferine kadarki dönemi anlatır)

SARICA KEMAL

Tarihçi ve divan şairidir.

Eserleri

  • Destan-ı Ali Osman veya Selatinname
  • Ferasetname(Üstün Anlayış Kıtası)
  • Suzname(Ateş Kitabı)
 YAVUZ DEVRİ VAKANÜVİSTLERİ VE ESERLERİ

 KEŞFİ MEHMET ÇELEBİ

  • Selimname

   ŞÜKRİ BİTLİSİ

  • Selimname

ŞUCUDİ

  • Selimname

HOCA SAADETTİN

  • Tacü’t TevariH

İSHAK BİN İBRAHİM

  • İshakname

İshakname

  • Taht kavgalarını ve Yavuzun 1512 deki culüsüna kadar olan dönemi anlatır.
KANUNİ DÖNEMİ VE SONRASI VAKANÜVİSTLERİ VE ESERLERİ

kanuni dönemi vakanüvist

CELALZADE MUSTAFA

  • Selimnamesin de Yavuz’un kardeşleriyle taht mücadelesini anlatır.

MATRAKCI NASUH

  • Beyan-ı Menazül-i Sefer-i Irakeyn-i Sultan Süleyman Han Matrakcı Tarihi 

BOSTAN ÇELEBİ

  • Süleymanname 

SEHİ ÇELEBİ

  • Tezkire

LÜTFİ PAŞA

  • Tevarih-i Ali Osman

KATİB ÇELEBİ

  • Cihannüma (İlk tarihi-coğrafya eseri)
  • Keşfüz Zunun (Bibliyografya)
  • Takvimü’t Tevarih (İlk kronolojik eserdir)

MÜNECCİMBAŞI AHMET DEDE

  • Camiü’d Düvel

Cami’üd Düvel

  • Arapça yazılmıştır.
  • Osmanlı kuruluşundan 1672 ye kadar olan dönemi anlatır.
  • Osmanlı, islam ve batı kaynaklarından faydalanılmıştır.