Uygurlar

tarafından
56
Uygurlar

Göktürklerin yıkılmasıyla piyasaya çıkan Uygurlar yerleşik hayata geçen ilk Türk Devletidir. Uygurlardan önce de yerleşik hayata geçen halk olsa da sayısı epey azdır.

UYGURLAR

Uygur devleti

  • Uygur adının manası şahin süratı ile hücum eden anlamına gelmektedir.
  • Diğer taraftan kuvvetli bir ihtimal ile, akraba, müttefik anlamına
  • Çin kaynaklarında Asya Hunlarından indikleri de söylenir.
  • Göktürklerin çöküş zamanında Uygurlar Erkin(Tekien) tarafından yönetiliyordu.

PUSA DÖNEMİ

  • Tekien ölünce yerine oğlu Pusa geçmiştir.
  • Başbuğ İnal ile iş birliği yapmıştır.
  • Uygurlar kuvvetlenmiş, Erkin yerine İlteriş unvanı kullanılmıştır.
  • 9 Oğuz boyunu kendine bağlamış hakimiyet alanını genişletmiştir.
  • Orhun kıyısında Ordu-Balık şehrini kuran İlk Uygur hakanı Kutluk Bilge Kül ölünce yerine oğlu Ma-yen-cor geçti.

MA-YEN-COR DÖNEMİ

  • 9 Oğuzları toplayıp Kuzeyde Kırgızlara, batıda Karluklar ve Tatarlarla savaşıp kendine bağlamıştır.
  • Oğullarını Şad ve Yabgu ilan etti.
  • Karluklar tarafından deteklenen islam kuvvetleri ile Çinliler arasında Talas Muhaberesi de Çinliler mağlup edildi.

Bu Muhabere sonrasında:

  • Tarım havzaları Uygurlara geçti,
  • Çin Orta Asya dan çekildi,
  • Mayencor imparatorun kızıyla evlendi
  • Çin yıllık vergi vermeyi kabul etti.

BÖĞÜ DÖNEMİ

  • Amacı Çine hakim olmaktı.
  • Uygurların Çinde görülmesi üzerine Çin kumandanı Pu-ku tarafından Uygurlar durduruldu.
  • Fakat Türk nüfusu Çinde arttı.
  • Pu-ku çini korumak için batı merkezini ele geçirmiştir.
  • Böğü Ötüken e dönerken Budizmi yaymak için dört rahip getirdi.

ALP KUTLUK BİLGE KAĞAN

  • Cesareti ve iyi idaresiyle övünen bu hakan Kırgızları mağlup edip Çinli bir prensesle evlenerek Uygur tüccarlarından doğan bazı alışkanlıkları değiştirmiştir.

KÜLÜG BİLGE KAĞAN VE KUTLUĞ BİLGE KAĞAN DÖNEMLERİ

  • Bir huzur devri açılmıştır.

uygur hukumdarları

KÜLÜG BİLGE KAĞAN

  • Tibetleri durdurmuştur.
  • Sogd bölgesinde ticari ilişkileri gelişmiştir.
  • Bölgede huzursuzluk çıkmış ve öldürülmüştür.
  • Maniheizm tesiriyle, Kırgızlar 840 da Uygur topraklarına girdiler. Başkent Ordu-Balık ı zapt edip son kağan Ho-sana yı öldürdüler.
  • Ötüken de devleti yıkılan Uygurlar İç Asyaya hareket etti.
  • Uygurların bir kısmı Çine bir kısmı batıya gidip devletlerini kurdular.

KAN-COU UYGUR DEVLETİ

  • Kansu bölgesine gelerek ticaretlerini geliştirmeye çalışmıştır.
  • Daha sonra bağlı bulundukları Çinle ilişkisini kesmişlerdir.
  • Kan-cou Uygurlarının Tunhuayı kuşatması sonucu Uygurlar batıda zafer kazanmışlardır.
  • 924 de Tegin ve Janyu hükümdar oldu.
  • asırdan itibaren Çinin bazı kısımlarını ele geçirip Kitanları himaye etmişlerdir.
  • Sarı Uygurlar diye de bilinirler.

DOĞU TÜRKİSTAN(TURFAN) UYGURLARI

  • Uygurların son kağanı Ngonie Tegin Uygurların başındaydı.
  • Batıya gelenler Tanrı Dağları, Beş Balık tarafına yerleştiler.
  • Siyasi güçleri gelişen Uygurlar zamanla ticaret yolları üzerinden iktisadi güçlerini de geliştirmişlerdir.
  • Maniheizm ve Budizm adeta devletin dini haline gelmiştir.
  • Uygur hükümdarı Huk-kut ünvanıyla anılıyordu.
  • Müslüman, Türk, Karahanlılar la mücadele etmişlerdir.
  • İslamiyet Çin aracılığıyla gelmiştir.
  • Cengiz Hana bağlı olduğu dönemde hakimiyetleri fiilen sona ermiştir. Moğolların hakimiyetine girmişlerdir.