Hunlar

tarafından
13
Hunlar

İlk Türk Devletlerinin en başında yer alan Hunlar, konusunda sizlere bilgi verecek, Asya ve Avrupa Hunlarından bahsedeceğiz. Asya ve Avrupa Hunlarını yöneten yöneticilerden ve yaptıkları yeniliklerden bahsedeceğiz.

HUNLAR

ASYA HUNLARI(209-256)

  • Tarihte bilinen ilk Türk devletidir.
  • Aslen Türk olabileceği veyahut devlette Türk unsurunun hakim bulunduğu düşüncesine sevk etmiştir.
  • Asya Türk tarihini Hunlarla başlatmak yerinde olmuştur
  • MÖ 4. Asırdan itibaren Türklerle birlikte Moğol, Tunguz soyundan bazı gruplar başındaki Kuzey Barbarları hanedanı nı belirlemek üzere Hiung-nu diye anılan kütlenin hangi soydan oldukları hakkında türlü görüşler ileri sürmüşlerdir.

hunlar

  • Guignes, Klaproth ye göre Türktür.
  • Shiratori önce Türk kabul etmiş sonra da Moğol olduklarını söylemiştir.
  • Gabain Türk-Moğol karışımı oldukları fikrindedir.
  • Gök tanrıya inanılıyor.
  • Kavim, halk manasında olan Hun diyorlardı.
  • Orhun-Selenga ırmakları ve Türklerce kutlu ülke sayılan Ötüken havalisi-Ongın ırmağı üzerinde Karakum ile Ordos bölgesi arasında bulunduğu anlaşılan Hun siyasi birliğinin kesin tarihini takip etmek mümkün değildir.
  • Shih-huang zamanında Barbarlara karşı önlem almak için Çin Seddi yaptırılmıştır. (15 m yükseklik, 9 m genişlik, 1845 km uzunlukta) M.Ö 214 yılında yapıldı.

MO-TUN (METE) DÖNEMİ

  • MÖ 209 Yılında tahta Mo-tun geçmiştir.
  • Mo-tun oğlu Beğtun u tahta getirmeyi üvey anasının teşviki ile babası Tu-man tarafından tahttan mahrum bırakılmıştır. Tu-man bir sürek avında öldürülmüştür.
  • Tunguzlara savaş açarak onları perişan etmiştir.
  • Mo-tun M.Ö 203 de Yüeçileri yenmiştir.
  • Hilal taktikiyle Çin’in 320 bin kişilik ordusunu yenmiştir.
  • Ö 201 den sonra Çin den vergi almıştır.
  • Mo-tun daha sonra batıya yönelir. Ogurları, Wu-Su ları himayesi altına alır.
  • Orta Asya Mo-tun ye boyun eğmiştir
  • Mo-tun çok geniş bir coğrafyaya sahip olmuştur.
  • Orduda ilk 10 lu sistemi kurmuştur.
  • Mete öldüğü zaman sivil ve askeri teşkilatı, iç ve dış siyaseti herkese örnek teşkil ediyordu.

Kİ-OK(CHİ-YU/GÖKHAN) DÖNEMİ

  • 174 de Mo-tun ölmüş yerine oğlu Ki-ok geçmiştir.
  • Yüeçileri yerlerinden etmiş, onları Afganistan topraklarına sürmüştür.
  • Ö 166 yılında Çin başkenti sarayını yakmıştır.
  • Çinli prensesle evlenmiş, Çinli prenses sayesinde Çinli diplomatlar ülke içinde istedikleri gibi gezmiştir.
  • Ö 160 Yılında ölmüştür.

KÜN-ÇİN DÖNEMİ

  • Ki-ok M.Ö 160 Yılında öldü yerine oğlu Kün-çin geçti.
  • Kün-çin de Çinden prenses almıştır. Babası Ki-ok zamanında meydana çıkmayan ekonomik durumlar bunun döneminde meydana çıkmıştır.
  • Wu-ti MÖ 141 zamanında Çinliler güçlenmiştir.
  • İpek yoluna egemen olmak istiyordu.
  • Çin-Türk usulüne göre asker yetiştirmiştir. Bu ordu Hunları Ordos bölgesine atmıştır.

T-SU-Tİ-HOU DÖNEMİ

  • T-su-ti-houÖ 101-96 yıllarında tahta geçmiştir. Çin saldırılarına başlangıç olmuştur. Hunlar verimli topraklarını kaybetmişlerdir.

HO-HAN-YEH VE Çİ-Çİ DÖNEMİ

asya hunları

  • Ho-han-yeh MÖ 58 de tanhu olunca Çin den yardım istemeye karar verdi. Kardeşi Çi-çi buna karşı çıkmıştır.
  • Hun devleti ilk defa doğu ve batı olarak ayrılmıştır.
  • Ho-han-yehOrdos bölgesine çekilmiştir.
  • Çi-çi batıda Ogurlar ve Kırgızları kendisine bağladı.
  • Talasta surlarla çevrili başkent yaptırdı.
  • Çin saldırıları sonucu öldürüldü.
  • Batı hunlar yıkıldı.
  • Ho-han-yeh yeniden başkenti taşıdı. M.Ö 36 da tekrar Çin e bağlandı.
  • Çin Kuzey Hunlarına karşı yıldırma harekatı başlattılar.
  • Hunlar batıya ve çinin kuzeyine hareket ettiler.

YU(HO-TO-DZSİ-Sİ) DÖNEMİ

  • Çin e karşı istiklal elde ederek doğu da Mançurya ya batıda Kaşgar a kadar olan bölgeyi hakimiyeti altına almıştır.
  • Hunlar Çin e karşı ağır yenilgiler almışlardır.
  • İç Asya da ki hakimiyetini kaybetmişlerdir.
  • Asya Hun Devleti M.S 216 da yıkılmıştır.

GÜNEY HUN DEVLETİ

  • Sienpilerin saldırısına maruz kalmıştır. 177 de Çin kendine bağlı tanhu atadı ancak halk bunu öldürdü.
  • Son tanhu ise hapis edildi ve devlet Çin tarafından eyalete bölündü. Hun birlikleri Çin in kuzeyine ve batısına göç ettiler. Böylece Asya Hun devleti M.S 216 da tamamen yıkıldı.
  • Hunlar Çin de bir süre sonra Tabgaç devletini kurmuşlardır.

Kavimler Göçü

  • Etnik yapı ve siyasal kültürel yapı değişir.
  • Destan sanata konu olur.
  • Batı Roma İmparatorluğu yıkılır. İmparatorluk dönemi biter.
  • Derebeylikler görülmeye başlar.
  • Türk ordu sistemi örnek alınmıştır.
  • Roma imparatorluğunun eyaletlerini yok ederek İspanya ya uzanmak suretiyle Avrupa’nın etnik çehresini değiştiren olaya Kavimler Göçü

Kavimler Göçünün Sonuçları

  • Roma İmparatorluğu Doğu ve Batı olarak ayrıldı.
  • Avrupa da feodalite ortaya çıktı.
  • Siyasal ve kültürel yapı değişikliği oldu.

AVRUPA HUN DEVLETİ

  • 374 yılı başlarında Balamir devleti kurmuştur. Bu olay da kavimler göçüne sebep olmuştur.
  • Avrupa da kurulan ilk Türk devletidir.
  • Balamir komutan mı veya kral mı bilinmemektedir. Sadece göç ettiklerine dair bilgiler elimizde mevcuttur.
  • Uldız ın da kim olduğu bilinmemektedir.
  • Batı Roma ile ilişkisi güzel bir şekilde devam etmiştir.
  • Sınırlar Asya da Aral Gölünün Doğusuna kadar uzandı. 122 yılında Avrupa Hunları tarihinin başlangıcı gibidir.
  • Bizans vergiye bağlanmıştır.
  • Daha çok doğuyla ilgilenmiştir.

avrupa hunları

  • Devletin başına Uldız ölünce Attila geçmiştir.
  • Devleti kardeşi Bleda ile yönetmiştir.
  • Bleda devlet işleriyle pek alakadar olmamıştır. Daha çok kültür, eğlence işleriyle meşgul olur.
  • Bleda Buda şehrini kurmuştur. 445 de ise ölmüştür.
  • Attila Ak Ogur isyanını bastırmıştır.
  • Belgrat ve Niş e I. Balkan Seferi yapılmıştır. (441-442)
  • 447 de ise II. Balkan Seferi yapılmıştır. (Yıllık vergiyi ödemek istememesi üzerine)
  • Antalious Antlaşması yapıldı. Bu antlaşma sonunda şartlar çok ağırdır.
  • Attila ne önerdiyse kabul etmişlerdir.
  • Bizans ile Margos(Konstantia) Antlaşması yapılmıştır.
  • Bu antlaşmanın başlıca maddeleri;
  • Bizans bundan sonra Hunlara bağlı yaşayacak, onlardan izinsiz ittifaklara girişmeyecektir. Ödemeyi kabul ettikleri yıllık vergi de 3 katına çıkacaktır.
  • Kavimler göçü dolayısıyla hareket halinde olan kavimlerin geçiş yolları üzerinde geniş ölçüde tahribat yapmaları, yerli halkın mallarını ellerinden almaları yüzünden patlak veren ve genişleyen isyanlar asayiş i iyice sarsmıştır.
  • Batı Roma ya esasen son mühim askeri destek 439 yılında yapılmıştır. Batı Roma Hun devletine yıllık vergisini muntazaman ödemekle beraber yeni durumunda farkındaydı. 448 lerden itibaren iki yıl kadar Hun siyasi ve askeri hazırlığı tamamlayınca Attila ilk diplomatik taarruzunu Roma ya yöneltmiştir.
  • Attila ölümünden sonra hatunu Arıg-kan dan doğan üç oğlu sırasıyla,
  • İlek, Dengizik, İrnek babalarının yerini tutamadılar.
  • İmparator olan İlek çıkan Germen ayaklanmasında öldü.
  • Çok cesur olan fakat siyasi yönden bilgisi olmayan Dengizik imparator birliğini yeniden kurmak için mücadeleler verdi.
  • İrnek ise kardeşlerinin ölümünden sonra Orta Avrupa da tutunmanıngüç olduğunu anlayarak, Karadeniz’in batı kısmına dönmüştür.