Büyük Selçuklu Devleti (1040-1157)

tarafından
17
Büyük Selçuklu Devleti (1040-1157)

Selçuklular Oğuzların Üçok kolundan Kınık boyunamensuptur. İslamiyet’i kabul ettikten sonra “Türkmen” olarak adlandırılan Oğuzlara Bizanslılar “Uz”demişlerdir. Oğuzlar Seyhun ırmağıdolaylarında “Oğuz Yabgu Devleti’ni” kurdular.

Not: Oğuzlar tarih boyunca Karakoyunlular, Akkoyunlular, Safeviler, BüyükSelçuklu Devleti, Anadolu Beylikleri, Türkiye Selçuklu Devleti ve OsmanlıDevleti gibi büyük Türk devletleri kurdular.

Büyük Selçuklu Devleti

  • Büyük Selçuklu Devleti’nin kurucusu Devlete adını veren Selçuk Bey Oğuz Yabgu Devletinin komutanlarından Dukak Bey’in oğluydu.
  • Babası ölünce Selçuk Bey Oğuz Yabgu DevletininSubaşı’sı (ordu komutanı) oldu.
  • Yabgu ile arası açılınca kendisine bağlı Oğuzlarıalarak Cent şehrine yerleşti.
  • Cent şehrinde İslamiyet’i kabul etti.
  • Selçuk Beyden sonra başa Arslan Yabgu geçti. ArslanYabgu Gazneli Mahmut tarafından hapsedilince Selçukluların başına Tuğrul veÇağrı Beyler geçti
  • Bu dönemde Selçuklular Karahanlıların ve Gaznelilerinbaskısı altındaydı.
  • Çağrı Bey bu baskıdan kurtulmak için Anadolu’yaseferler düzenlemiştir.
  • Selçuklular, Gaznelilerle, Nesa(1035), Serahs(1038) veDandanakan(1040)
  • Savaşlarını yaptılar ve kazandılar.
  • Tuğrul Bey Nişabur’u ele geçirerek adına hutbeokutarak bağımsızlığını ilan etti

DANDANAKAN SAVAŞI(1040)

  • Tarafları:Selçuklular-Gazneliler
  • Sebebi.Selçukluların Horasan’a yerleşmesi
  • Sonucu:Bu savaştan sonra Selçuklu Devleti kurulmuştur.

TUĞRUL BEY DÖNEMİ(1040-1063)

  • Dandanakan Savaşından sonra Nişabur da tahtaçıkmıştır.
  • Batıya doğru siyaset izlemiş, batıda İran, Irak Bölgelerini ve daha sonra Suriye ve Anadoluya girişi Azerbaycan üzerindenyapacaktır.
  • Nişabur da tahta çıktıktan sonra kardeşi Rey şehrinde tahta çıkmıştır.
  • Asıl hedefi KEFELERdiye hitap ettiği Bizans’tır.
  • Selçuklu hakimiyetine girmeyen yeni hükümdarları kendisine bağlamıştır.
  • Azerbaycan ve çevresinin hakimiyetini sağlamak için amcasını görevlendirdi.
  • Tahta çıktığında bir fetihname yayınlamıştır.
  • Selçuklu Devletinin kuruluşuna en çok sevinen ABBASİ halifesi Kain B. Emrullahdır.
  • Tuğrul Bey’e o zamanların ünlü veziri AMİDÜLMÜLK önerilmiştir.
  • Amidülmülk Hanefi mezhebinden olanları korumuş, şafimezhebinden olanları devlet kademelerinden uzaklaştırmıştır.
  • Şafilere eziyet etmiştir.
  • Amidülmülk Alparslan’ın getireceği Nizamülmülk e kadar hüküm sürmüş. Hatta bir dönem Nizamülmülk ve Amidülmülk aynı anda vezirlikyapmıştır.
  • NİZAMÜLMÜLK şafidir. Kurmuş olduğu Nizamiye Medreselerinde şafilik birinci öğretidir. Amacı tümmezhepleri kaldırıp Şafiliği tüm dünyaya yaymaktı.
  • ŞİA-ŞİRİSMAİLİLİK: Temsilcisi HasanSabbahtır.
  • Hasan Sabbah Selçuklu sarayından kaçar, Mısırda Fatimioğullarının taht kavgalarına karışır, büyük oğlu Nizariyi destekler ama Nizari tahta çıkamaz. Mısırdan kaçar. Nizari İsmaililiği ortaya çıkar.
  • Alamut Kalesini ele geçirdikten sonra 200 sene Selçuklu Devleti topraklarında Hasan Sabbah’ın kurmuş olduğu BATİNİLİK faaliyetleri yaşanmıştır.

TUĞRUL BEYİN BAĞDAT SEFERİ

  • Büveyhoğullarından Fatimilerinde desteğini alarakAbbasi halifesini baskı altına alması üzerine Halife Tuğrul Beyden yardım ister.
  • 1055 yılında Bağdat’a gelen Tuğrul Bey Abbasileri Büveyhoğulları baskısından kurtardı.
  • Horasan da çıkan bu isyanı bastırmak için sefere çıkınca Büveyhoğulları tekrar Bağdat’a girince 1057 yılında ikinci kez Bağdat’a geldi.
  • Büveyhoğullarını yıktı. Halifeyi koruma altına aldı.
  • Halife Tuğrul Bey’e DOĞUNUN VE BATININ SULTANI unvanını verdi.
  • Böylece İslam Dünyasının siyasi liderliği Selçuklu Devletine geçmiştir.

PASİNLER SAVAŞI

  • Selçuklularla Bizans arasında yapılan en büyükmuhaberelerden biridir.
  • Bizans ordusu büyük bir yenilgiye uğratılmıştır.
  • Gümrü kralı Liporit esir alındı. Savaş sonunda Bizans Tuğrul Beyden barış istedi.
  • Bizans Liporit için kurtuluş akçesi gönderdi. Tuğrul Bey kurtuluş akçesini almadan Liporiti serbest bıraktı.
  • Daha sonra Bizans ile Selçuklu arasında anlaşmaimzalandı.
  • Yapılan anlaşmaya göre:
  • Arap camisi onarılacak ve tekrardan ibadeteaçılacaktır.
  • Aynı zamanda İstanbul’da Fatimiler adına okunan hutbeler Abbasi halifeleri
  • adına da okunacaktır.

Savaşın Nedenleri

  • Selçukluların Anadolu ya akınlarının artması
  • Bizans’ın Türklerin Anadolu ya girişini durdurmak istemesi

Savaşın Sonuçları

  • Anadolu ya yapılan Türk akınları hızlandı.
  • Bizans, Gürcü kralının serbest bırakılması için akçe gönderdi. Ama akçe alınmadan serbest bırakıldı.
  • Bizans bu jeste karşılık İstanbul da ki caminin onarılıp, ibadete açılmasını ve hutbe okutulmasını kabul etti.

Savaşın Önemi

  • Bizans ile yapılan ilk savaştır.
  • Bizans Selçuklu egemenliğini tanımıştır.
  • Türklerin Anadolu için yaptığı ilk savaştır.

ALPARSLAN DÖNEMİ(1063-1072)

  • Amidülmülk Süleyman ı tahta çıkarır çıkarmaz Alpaslana bir mektup yazar ve bu mektubunda:
  • Tuğrul beyin vasiyeti üzerine Süleyman ı tahta çıkardığını,eğer Alparslan’ın herhangi bir şekilde taht iddiasında bulunmak için Rey şehrine yaklaştığını duyarlarsa kendi ordularıyla Alpaslan’ın üzerine yürüyeceğini söylemişlerdir.
  • Süleyman’ın tahta çıkması üzerine Kutalmış, Türkmen obalarına giderek 50 bin ile 90 bin arasında asker toplamasını başarmıştır.
  • Nihayetinde Kutalmış, Rey şehrini kuşatmıştır.
  • Bir taraftan Rey şehrinin kuşatılması, diğer taraftan Alparslan’ın harekete geçmesi üzerine Amidülmülk Süleyman Şah ı tahttanindirmiştir.
  • Sultan Alparslan adına hutbe okutacak ve ona birmektup yazılacaktır.
  • Sultan Alparslan Rey şehrine girerek Kutalmış’ınordularına karşı çıkmıştır.
  • Rey şehrine 1063 yılında girmiş nihayetinde Selçuklu tahtına Alparslan çıkmıştır.

ALPARSLAN DÖNEMİ FETİHLER

  • Azerbaycan dolaylarındaki Ermeni krallığını kendine bağlamıştır.
  • Asıl hedefi Anadolu olmuştur.
  • Gürcistan dan sonra Tiflis, Çorum arasındaki her yeri fetheder.
  • Oğlu Melikşah Bizans a seferler düzenler.
  • 1064 de Ani kalesi fethedilir.
  • Alp Arslan ilk seferinde Ani ve Kars kalelerinifethetti.Abbasi Halifesi Alp Arslan’a  “Ebu’lFeth(fethin babası) unvanını verdi.
  • 1067 de 2. Kez Gürcistan a sefer düzenlenir.
  • Mısır seferine hazırlanmıştır. Amacı: Mısırda Fatimi halifesine Şiiler adına hutbe okutmaktı.
  • Malazgirtte Alparslan Romen Diyojen e karşı başarı kazandı.

Malazgirt Savaşı(1071)

Savaşın Sebebi

  • Bizans’ın Selçukluları Anadolu’dan atmak istemesi
  • Bizans kendi prestijini korumak istemiştir.

Savaşın Sonuçları

  • Anadolu Kapıları Türklere açılmıştır.
  • Bizans’ın İslam Dünyası üzerindeki baskısı ortadankalkmıştır.
  • Bizans Avrupa’dan yardım isteyerek “HaçlıSeferlerine” neden olmuştur.
  • Anadolu’da ilk Türk Beylikleri kurulmaya başlamıştır.
  • Bugünkü Türkiye’nin temelleri atılmıştır.

MELİKŞAH DÖNEMİ(1072-1092)

  • Alp Arslan’dan sonra başa oğlu Melikşah geçti.
  • Melikşah’ın görevlendirdiği komutanlar İzmit’e kadarAnadolu’yu fethettiler.
  • Süleyman Şah B. Selçuklu Devletine bağlı “Anadolu Selçuklu Devletini”kurdu.
  • Hasan Sabbah’ın kurduğu Batıniler sık sık ayaklanmaçıkardı.
  • Not: Batini suikastlarının en önemlisi VezirNizam-ülMülk’ün öldürülmesidir.

Fetret Dönemi

  • Büyük Selçuklu Devleti Melikşah’ın ölümüyle taht kavgaları ve karışıklıklar içine düştü
  • Fetret Devri adı verilen bu dönem 1091-1118 yıllarıarasında devam etmiştir.
  • Bu dönemde Mahmut,Berkyaruk, Mehmet Tapar, Sencer tahta geçmiştir.
  • Taht kavgaları Büyük Selçuklu Devleti eski gücünü kaybetmesine ve parçalanmasına sebep olmuştur.

SULTAN SENCER DÖNEMİ

  • Sencer dönemi Büyük Selçuklu Devleti nin son parlak devridir.

KATVAN SAVAŞI(1141)

  • Sultan Sencer Karahitaylarla yaptığı Katvan Savaşı’nıkaybetti. Bu savaştan sonra Selçuklu ülkesi Müslüman olmayan Türk ve Moğolbirliklerinin istilasına uğramıştır.
  • Oğuzların isyanı
  • Oğuzlar vergi tahsilatı ve kendilerine kötüdavranılması yüzünden isyan ettiler
  • Sultan Sencer’i esir ettiler, uzun zaman sonra esirlikten kurtulan Sencer çok yaşamadı ve öldü.Sencer’in ölümüyle Selçuklular yıkıldılar(1157)
BÜYÜK SELÇUKLULARIN YIKILIŞ NEDENLERİ
  • Taht kavgaları
  • Bâtınilerin yıkıcı faaliyetleri
  • Merkezi otoritenin zayıflamasıyla Atabeylerin bağımsızlıklarını ilan etmeleri
  • Eski güçlerine kavuşmak isteyen Abbasi Halifelerinin Selçukluların düşmanlarını desteklemeleri
  • Türkmenlerin küstürülmesi

BÜYÜK SELÇUKLULARA BAĞLI DEVLETLER

  • Irak ve Horasan Selçukluları
  • Kirman Selçukluları
  • Suriye Selçukluları
  • Türkiye(Anadolu)Selçukluları
ATABEYLİKLER
  • Atabey:Şehzadeleri eğiten komutanlardı,merkezi otoritenin bozulmasıyla bölgelerinde Atabeylik denilen küçük beylikler kurdular.
  • Zengiler Atabeyliği (Musul-Halep)
  • Börililer (Şam) Atabeyliği
  • İldenizliler(Azerbaycan) Atabeyliği
  • Beğ-Tekinoğulları (Erbil) Atabeyliği