Bozkır Kültürü

tarafından
55
Bozkır Kültürü

Eski çağlarda yaşanan kültürün en başında yer alan Bozkır Kültürü hakkında size bilgi vereceğim.

BOZKIR KÜLTÜRÜ

  • Eski çağlarda ilk kültürler de kendi bölgelerinin şartları içinde özlülük, kazanacaklarından, orman kavimleri asalak kültürü(avcılık, devşiricilik),
  • Ziraate elverişli yerlerde oturanlar köylü kültürünü(çiftçilik) ortaya koymuşlar,
  • Bozkırda oturanlar da çoban kültürünü(besicilik) meydana getirmişlerdir.

Kısaca belirtelim ki bozkırlar çöl değildir. Yılda 550mm nin altına düşmeyen yağmur miktarına sahiptir.

Türk-Bozkır kültürünün geliştirildiği bölge, ANDRONOVA KÜLTÜR SAHASI (Altay Dağları-Sayan Dağlarının Güney Batısı Düzlükleri) dir.

Besiciliğe çok elverişli, hatta kuru ziraate imkan verecek ölçüde rutubetli yaylalardır.

Her kültürün üç temel dayanağı vardır; Coğrafi Çevre, İnsan unsuru, Cemiyet.

Türklerin yaşadığı sahadan dolayı bu kültüre bozkır kültürü adı veriliyor.

Bozkır kültürüne yabancı topluluklarında dahil olduğu anlaşılmaktadır. (Moğollar, Doğu Gotları, İskitler, Sarmatlar, Partlar.)

Atlı kültür, göçebe kültür adı da verilmiştir. Halbuki bozkır kültürü at üzerinde kurulmuş olsa da sadece attan ibaret değillerdir. Bunun yanında demir de vardır. At ve demir bozkır kültürünün iki temel unsurudur.

Şunu da belirtmek gerekir ki mesela Bozkır kültüründe temel olan at, göçebelerin hayatında birinci planda gözükmez. At, göçebe kavimlerin kültürüne sonradan girmiş sadece bir maddi yardımcıdır.

Demir ise Bozkır Türk çevresinde sadece mitoloji konusu değil, doğrudan doğruya Bozkır tipi devlet ve cemiyetin kuruluş ve gelişmesinde etkili olmuştur.(Altaylı Nazariyesi)

Göçebelik W.Radlofffdan beri tecrübeler yapılmaktadır. Ancak farkına varılmadan düşülen iki hata vardır.

Bozkırlar sahasında görülen bütün toplulukların aynı sosyal bünyeye sahip olduğu sanılarak aralarındaki kültür farkı gözden kaçırılmaktadır.

Bu toplulukların yalnız birer ekonomik kuruluş olarak ele alınmasıdır. Çünkü her toplumun ekonomik özellikleri dışında sosyal, dini, idari ve siyasi cepheleri de bulunmaktadır.

bozkır kültürü

BOZKIR KÜLTÜRÜNÜN MENŞEİ

İSKİT NAZARİYESİ

Bozkır kültürü, İ.Zichy e göre: atlı göçebelikten ibaret olup merkezinde at yetiştiricilik ve çobanlık yer almakta ve bu gibi faaliyetler için Karadeniz kuzeyi düzlüğü-Kuzey Türkistan arasındaki İskit sahası en elverişli bölge bulunmaktadır.

Bozkır savaş usulünü inceleyen J.Darko ya göre: Bozkır kültürünün orijinal bir cephesini teşkil eden Turan Taktik’inin ilk temsilcisi İskitlerdir.

Heredot’a göre: Krali İskitler doğudan geldiklerine göre temelin Orta Asya da aranması gerektiğini belirtti.

Gerçekten İskit adı ile anılan topluluğun esas kütlesini İranlı kavimler meydana getirmekle beraber, onlar üzerindeki Türk tesirini belirleyen başka delillerde vardır.

Bunlar:

  • Türklerden bir kısmının MÖ 7-6. Yüzyıllardan itibaren İskit bölgesine nüfusu,
  • Alper Tunganın eski Kang-kü hükümdarı olarak görünmesi,
  • Andronova kültürünün Don nehri havalisine kadar yayılması,
  • Bölge halkının soyca Türklerle akrabalığı,

Gibi olaylardan dolayı MÖ 5-4. Yüzyıllarda Bozkır kültürünün İskitlerce benimsenmiş olmasına hayret edilmemelidir.

Bu kültürün ilk temsilcisi İskitlerdir.

İNDO-GERMEN NAZARİYESİ

S.Gallus-T.Horvart ın görüşü:

Macaristan kazılarında ele geçirilen bronz ve demir gemleri tiplere ayırarak Güney Rusya, Kafkaslar, İran ve Sibirya da ki benzerleriyle karşılaştırmak suretiyle Alpler-Kafkaslar arasındaki saha da bir nevi atlı kültürün yaşadığı sonucuna varmışlardır. Batıda çok yaygın, eski Aryanizm görüşünün devamı sayılması mümkün görünen

İndo-Germen nazariyesine gelince,

  • Hind-Avrupalıların yayıldıkları ve aslında da göçebe oldukları,
  • Atın ilk defa onlar tarafından ehlileştirildiği
  • Dünyanın ata binme sanatını onlardan öğrendiği kabul edilmektedir.

Kiselev’in tabirine göre Andronova kültürünün sahibi olan savaşçı kavim in etrafa hakim olmaya başlaması da dünya harp tarihinde 3500 yıllık savaş atı çağı açan bu kültür hamlesiyle ilgili olmalıdır. Çinliler ise ata binmeyi ancak MÖ 300 lerde Asya Hunlarından öğrenmişlerdi.

ALTAYLI NAZARİYESİ

Andronova kültürü çekirdeği etrafında geliştiği anlaşılan Bozkır kültürünün Altay yaylalarında Türklerin ataları tarafından ortaya konduğu hususu Koppers, Menghin ve Flor gibi tanınmış tarihçiler tarafından ileri sürülmüştür.

Menghine göre:

Kemik kültürü, hayvan besleme kültürü, at yetiştirme kültürü önemlidir. Merkezinde at yer alan savaşçı çobanlar kültürü meydana getirmiştir.

Koppers e göre:

Atın ehlileştirilmesi ve atlı çoban kültürünün ortaya konması ilk Türklere bağlanabilir. İnsanlık tarihinde ulaşılan bu başarı kültürün gelişmesinde başarı sağlamıştır.

Flor a göre:

Atın binek hayvan olduğunu, dünya tarihinde pek mühim ve tarıma bağlı hayvancılığın çok üstün bir kültürün gelişiminde çok etkili olduğunu belirtir.

Altaylılar bilindiği üzere çok eskiden beri mahir demirciler olarak tanınmışlardır.